(P7) Họa tiết trang trí truyền thống trong Kiến Trúc Đông Dương | Fedic

Trở lại với phân mục “ Lược sử kiến trúc Đông Dương ” kỳ này, Fedic sẽ đi sâu và nghiên cứu và phân tích những họa tiết trang trí truyền thống cuội nguồn được sử dụng trong Kiến trúc Đông Dương. Những họa tiết mang yếu tố mĩ thuật truyền thống lịch sử Nước Ta tạo ra sự sự ấn tượng và độc lạ của lối kiến trúc này, tạo ra những đặc trưng riêng của phong thái Indochine tại nước ta thời bấy giờ .

Sau khi Open và dần sửa chữa thay thế kiến trúc thuộc địa tiền kỳ, kiến trúc Đông Dương cũng trải qua một quy trình chuyển hóa rõ nét và dần tạo được dấu ấn đậm nét. Với sự hòa hợp cùng kiến trúc văn hóa truyền thống địa phương, kiến trúc Đông Dương được xem là một phong cách thiết kế hòa giải, thẩm mỹ và nghệ thuật và tương thích với khí hậu thổ nhưỡng của vùng khu vực. Điều này bộc lộ qua việc lựa chọn vật tư, tích hợp những họa tiết truyền thống lịch sử cũng như dung hòa những nét văn hóa truyền thống đặc trưng của Đông Dương .

I. Bản sắc dân tộc trên nền kiến trúc phương Tây

Văn hóa mỹ thuật Nước Ta từ ngàn đời xưa nổi tiếng với những hình thù, họa tiết độc lạ và thích mắt. Nó được xem là một phần trong truyền thống dân tộc bản địa. Và việc kiến trúc phương Tây gia nhập và tăng trưởng tại quốc gia này, cũng không hề bỏ lỡ những nét đặc trưng độc lạ ấy. Đó là những hoa văn, họa tiết truyền thống lịch sử thời Đông Sơn với những đường nét kỷ hà đơn thuần cách điệu từ hoa lá, cách bộc lộ tỉ mỉ và cụ thể .

Đến thời An Nam, hoa văn họa tiết được tổng hợp lại và được cách điệu từ những hình ảnh khác : hình kỷ hà, hình chữ, hình cây, hình hoa lá, hình tĩnh vật, … với đường nét và cách bộc lộ nhiều mẫu mã hơn. Những hoa văn, họa tiết này thường được ứng dụng để giải quyết và xử lý những chi tiết cụ thể sàn, tường, trần, những vách ngăn, đồ vật trang trí, trang thiết bị nội thất bên trong .

Chính vì được ưu tiên “ chọn mặt gửi vàng ” trên Kiến trúc phong thái Đông Dương, nghệ thuật và thẩm mỹ trang trí truyền thống lịch sử Nước Ta đã biểu lộ lợi thế và vai trò của mỹ thuật trong lịch sử dân tộc văn hóa truyền thống tại nước ta. Qua đó, truyền thống dân tộc bản địa được gìn giữ và phát huy qua nhiều thập kỷ. Từ đó góp thêm phần tạo nên một lối kiến trúc rất riêng, độc lạ và vĩnh cửu theo thời hạn .

II. Các motip, họa tiết đặc trưng được sử dụng trong kiến trúc Đông Dương

1. Motip Tam đa Phúc – Lộc – Thọ

Motip Tam đa Phúc – Lộc – Thọ có nghĩa là ba cái nhiều : nhiều phúc tức nhiều suôn sẻ, nhiều thọ tức sống lâu, nhiều lộc tức có nhiều bổng lộc. Trong chiêm nghiệm của người xưa, con người sống trên đời thường rất khó để đạt được sự toàn vẹn trong đời sống. Người ta hoàn toàn có thể có được thứ này, nhưng lại đánh mất thứ khác, để đạt được điều nọ, phải hi sinh điều kia … Hình ảnh ba ông Phúc – Lộc – Thọ ( Tam Đa ) chính là đại diện thay mặt của những mong ước mà mỗi con người đều khao khát có được trong đời. Tuy nhiên, mỗi ông chỉ tượng trưng cho duy nhất một điều viên mãn .

2. Motip Tứ linh – Tứ quý ( Tứ thời )

Hình ảnh Tứ Linh trong văn hóa truyền thống phương Đông là 4 con vật rất linh và có nhiều phép màu nhiệm. Bốn con vật đó là Rồng – Kỳ Lân – Rùa – Phượng Hoàng, hay còn được gọi ngắn gọn với cái tên quen thuộc là Long – Lân – Quy – Phụng. Đề tài Tứ linh Open rất sớm ở Nước Ta, từ thời đầu Công Nguyên và tăng trưởng mạnh từ thời Lý với lịch sử một thời “ Thăng Long ” .

Trong khi đó, Tứ quý hay Tứ thời thường là những bộ pano 4 miếng đi liền với nhau. Trên mỗi miếng có vẽ hoặc chạm khác hình ảnh cây mai, cây lan, cây cúc, cây tre và hoàn toàn có thể có hoa kèm theo. Motip Tứ quý biểu lộ cho 4 mùa xuân – hạ – thu – đông trong năm. Và là hình ảnh quen thuộc trong đời sống phương Đông .

3. Motip Bát bửu

Bát bửu thường được biết đến là tám loại đồ quí theo ý niệm của người Trung Quốc rất lâu rồi. Trong nghệ thuật và thẩm mỹ bài trí và tử vi & phong thủy, chúng thường được kết hợp thành từng bộ, và là những vật phẩm trang trí đem lại nhiều ý nghĩa cho ngôi nhà .

Kiểu mô thức trang trí này thường phổ cập trong trang trí cung đình Huế. Đây cũng là hình tượng quen thuộc Open trong kiến trúc chùa, văn miếu và đình đền ở nước ta. Chúng thường được làm từ rất nhiều vật liệu khác nhau, cũng như được trình diễn một cách phong phú và đa dạng chủng loại .

4. Motip bát giác

Bát giác là hình thù được diễn đạt một cách đơn thuần hơn, trực quan hơn cho khái niệm Bát quái trong văn hóa truyền thống phương Đông. Ở những nền văn hóa truyền thống khác như phương Tây, Hồi giáo, Ấn Độ giáo, Shiva giáo ( Champa ) … hình bát giác được sử dụng khá phổ cập, tuy nhiên, hàm ý của những motip này trọn vẹn độc lạ, không tương quan gì đến Bát quái .

Ở Nước Ta – một trong những nền văn hóa truyền thống chịu tác động ảnh hưởng của văn hóa truyền thống Hán thời xưa, thì tổng thể những hình thức có tám cạnh ( bát giác ) đều được quy gán cho ý nghĩa của Bát quái .

5. Motip chim – thú

Đây là những họa tiết được cách điệu từ những con vật trong tự nhiên theo ý niệm của người Việt cổ, với ý nghĩa đem lại những điều như mong muốn, tốt đẹp. Họa tiết hình thú không đứng riêng không liên quan gì đến nhau mà phối hợp với những họa tiết kỷ hà, hồi văn, hình chữ … Tạo ra những tác phẩm thẩm mỹ và nghệ thuật mang đậm tính văn hóa truyền thống và lịch sử vẻ vang .
Dưới đây là một vài hình ảnh họa tiết chim thú đặc trưng mang dấu ấn văn hóa truyền thống nước ta :
– Họa tiết Tứ linh : Long, Lân, Quy, Phụng là những hình tượng Open tại Nước Ta từ truyền kiếp, có nguồn gốc từ Nước Trung Hoa

– Họa tiết Hạc, Trĩ và Công cũng đều có chứa một hàm ý triết học hoặc văn hóa truyền thống thâm thúy .

– Họa tiết hình con dơi, con cá, con cọp đều là những con vật quen thuộc trong văn hóa truyền thống truyền thống lịch sử .

Họa tiết cá hóa rồng

Họa tiết con hổ

6. Motip thực vật ( lá đề, hoa sen, hoa chanh )

Thực vật, cây cối hoa lá vốn là những vật liệu tự nhiên thân thiện với đời sống con người. Chính cho nên vì thế mà hình ảnh thực vật luôn là vật liệu Open tiếp tục trong kiến trúc phương Đông nói chung và nhà ở Nước Ta nói riêng. Ý nghĩa của mỗi hình tượng cây cối, hoa lá là khá đa dạng và phong phú và tùy thuộc vào thể loại công dụng, gồm có những mô hình như sau :
– Tứ quý gồm : tùng, cúc, trúc, mai, hình tượng cho bốn mùa thanh tịnh

– Hoa sen : có từ thời Lý, hình tượng của sự trong sáng, thanh tịnh của Phật giáo và cũng là Quốc hoa của Nước Ta ta qua những thời kỳ .

– Hoa cúc : ảnh hưởng tác động Phật giáo là hình tượng cho sự bình dị, thanh cao, kín kẽ và lâu bền. Hoa Cúc được xem như Quốc hoa dưới triều nhà Nguyễn .

– Bồ Đề : Cây Bồ đề biểu trưng cho sự đại giác của Đức Phật .

– Hoa chanh : loài cây gắn liền với đời sống mộc mạc của nông thôn Nước Ta, đơn thuần, mộc mạc và thanh cao .

Các họa tiết trang trí này thường được trang trí kiểu dấu nhấn, làm bật lên độ cong của nét hay thấy trong kiến trúc, được cách điệu từ đơn thuần đến phức tạp .

7. Motip cửa võng

Cửa võng vốn là một thành phần quan trọng của thẩm mỹ và nghệ thuật trang trí nội thất bên trong trong kiến trúc Nước Ta. Cửa võng thường được làm bằng gỗ tự nhiên, chạm thủng, sơn son thếp vàng … Và thường được dùng để trang trí trong những đình, chùa và nhà cửa của những những tầng lớp quý tộc .

Cửa võng ( phía Nam gọi là bao lam ) : là một diềm bằng gỗ, chạm thủng những đề tài trang trí phong phú tùy theo đặc thù của việc thờ tự .

8. Họa tiết Kỷ Hà

Họa tiết Kỷ Hà cũng là một trong những họa tiết khá phổ cập, gồm có 3 nhóm chính :

– Họa tiết mắc lưới: có nhiều kiểu hình dạng khác nhau như hình thoi cạnh thẳng hoặc hơi cong nhẹ, hình lục giác giống vảy trên mai rùa, hình tam giác, hình chữ nhân…

– Họa tiết vòng tròn: hình đồng tiền vàng, 2 vòng tròn đồng tâm tạo gờ mép bên ngoài và trong các vòng tròn khác chia cắt vòng ngoài 4 phần, tạo tâm là 1 lỗ hình vuông (hình 13). Hoa thị (biến thể từ họa tiết vòng tròn) gồm các vòng tròn cắt lẫn nhau và đi qua cùng một chỗ tạo ở tâm 1 ngôi sao 4 cánh (hình 14). Ngoài ra còn có họa tiết 2 vòng tròn- song hoàn- (hình 16) hoặc nhiều vòng (liên hoàn) liên kết với nhau.

– Họa tiết hồi văn với đường nét hình học kỷ hà để tạo ra những hoa văn có tính lặp lại (hồi văn). Đây là một thể thức trang trí thường gặp trong kiến trúc cả ở phương Đông lẫn phương Tây. Đối với Họa tiết hồi văn phương Đông, các chữ Hán-Việt gấp khúc vào nhau, bẻ gập lại, kéo dài ra, hoặc vuốt thon ngẫu hứng. Họa tiết hồi văn thường gợi các dáng chữ: chữ thập (亞), chữ vạn (卐, 萬 ), chữ công (工).

9. Họa tiết chữ Hán

Do có đặc thù tượng hình, nên chữ Hán tương thích với nhu yếu trang trí, cách điệu và là một trong những dạng thẩm mỹ và nghệ thuật trang trí khá đặc biệt quan trọng, tức là sử dụng văn tự để trang trí cho kiến trúc .

Họa tiết gồm những chữ Hán thường dùng như : Phúc, Lộc, Thọ, Hỷ, được cách điệu đơn thuần, liền nét, theo đường kỷ hà, xen kẽ chồng lớp, nằm gọn trong 1 ô vuông hoặc tự do theo nét .

10. Motip gạch hoa chanh

Gạch hoa chanh là vật liệu gốm được sử dụng rất nhiều trên những khu công trình Kiến trúc Phong cách Đông Dương. Về hình thức và tên gọi thì nó thuộc nhóm những chủ đề thẩm mỹ và nghệ thuật trang trí thực vật. Chúng tôi xếp gạch hoa chanh như một motip trang trí độc lập .

11. Phù điêu, tượng tròn

Trong phong thái Đông Dương, phù điêu và tượng tròn với những vật tư đa dạng chủng loại ( gỗ, đất sét, đá, sứ, đồng, … ), những hình dạng phong phú là dấu ấn nghệ thuật và thẩm mỹ điêu khắc của Nước Ta và Champa .

Phù điêu, tượng tròn truyền thống cuội nguồn Nước Ta thường được sử dụng trong phong thái Đông Dương được mô phỏng lại theo nhiều hình tượng, những hình tượng thường thấy : Tượng Phật, con giống, con rối, Tứ linh, hoa sen, hoa cúc, bồ đề …

Văn hóa Champa tác động ảnh hưởng can đảm và mạnh mẽ đến nghệ thuật và thẩm mỹ điêu khắc truyền thống cuội nguồn Nước Ta, phù điêu và tượng tròn Champa được sử dụng nhiều trong những khoảng trống nội thất bên trong phong thái Đông Dương .

Phù điêu, tượng tròn Champa bộc lộ ý niệm tôn giáo, tín ngưỡng của dân tộc bản địa Champa, đã Open từ thời Lý và thời Mạc trong những ngôi đền, chùa tại Nước Ta. Một số phù điêu, tượng tròn thường thấy : Nhạc công thiên thần Gandharva, nữ thần đầu người mình chim Kinnari, tiên nữ Apsara, chim thần Garuda …

TẠM KẾT

Nghệ thuật trang trí truyền thống cuội nguồn trong Kiến trúc phong thái Đông Dương đã chứng minh và khẳng định được sự phát minh sáng tạo của thẩm mỹ và nghệ thuật Nước Ta. Tuy được khởi xướng bởi những kiến trúc sư người Pháp, nhưng không vì vậy mà Kiến trúc Đông Dương mất đi đặc thù dân gian và tính độc lạ của văn hóa truyền thống truyền thống cuội nguồn .
Những giá trị nghệ thuật và thẩm mỹ, tạo hình, quy tắc bố cục tổng quan, mỹ thuật chế tác … của dấu ấn dân gian đã tạo nên vẻ đẹp rực rỡ cho những khu công trình kiến trúc. Bên cạnh đó những giá trị văn hóa truyền thống nội hàm được cài cắm trong những motip trang trí mỹ thuật truyền thống cuội nguồn đó cũng cần được làm sáng tỏ, diễn giải rõ ràng với địa thế căn cứ ngặt nghèo. Điều này sẽ giúp thể hiện hết nét đẹp nội tại, nâng tầm những di sản văn hóa truyền thống quí báu đó của dân tộc bản địa. Nghệ thuật đương đại cũng sẽ trở nên phong phú và đa dạng, phong phú hơn và tránh được sự mai một về ngôn ngữ văn hóa .

Bạn đọc có thể xem video dưới đây của Fedic để tìm hiêu thêm về phong cách Indochine:

Xem thêm: Bí quyết trang trí phòng ngủ đẹp cho vợ chồng tạo không gian ấm cúng

Qua bài viết kì này, Fedic mong ước truyền tải một cái nhìn cụ thể và thâm thúy hơn về phong thái Đông Dương đến những người yếu quý nó. Ở phần tiếp theo, Fedic sẽ liên tục nghiên cứu và phân tích về sự hài hòa và hợp lý và mưu trí của phong thái này khi hài hòa yếu tố thẩm mỹ và nghệ thuật và công suất. Bạn đọc hãy cùng theo dõi và góp ý để chúng tôi liên tục đem đến những nội dung hữu dụng nhé !

– > Tìm hiểu thêm về Phong cách nội thất bên trong Indochine qua bài viết .

Source: https://suanha.org
Category : Trang Trí