Chi tiết bài viết

Khám phần tiêu hóa giữa (Khám bụng)

Trong ổ bụng có rất nhiều nội tạng thuộc những cỗ máy khác nhau, muốn thăm khám cần phải biết những vị trí của những phần đó ở trong ổ bụng, và nhất là hình chiếu của chúng lên thành bụng, do đó cần phải nắm được sự phân khu của vùng bụng .

I. Khám phần tiêu hóa giữa (Khám bụng)

Bạn đang đọc: Chi tiết bài viết

1. Phân Khu Vùng Bụng

– Giới hạn của ổ bụng : phía trên là cơ hoành, phía dưới là hai cánh chậu, phía sau là cột sống và cơ sống lưng, hai bên là cơ và cân thành bụng .- Phân khu bụng : ( hình 60 )1.1 Phía trước : kẻ hai đường ngang .- Kẻ đường trên qua bờ dưới sườn ( điểm thấp nhất ) .- Đường dưới qua hai gan chậu trước trên .Kẻ hai đường thẳng đứng qua giữa cung đùi phải và trái .Kết quả chia bụng làm ba tầng, 9 vùng, mỗi tầng có 3 vùng .Tầng trên : ở giữa là vùng thượng vị ( 1 ) ; hai bên là vùng hạ sườn phải và hạ sườn trái. ( 3 ) .Tầng giữa : Ở giữa là vùng rốn ( 4 ) ; hai bên là vùng mạng mỡ phải ( 5 ) và trái ( 6 ) .Tầng dưới : Ở giữa là vùng hạ vị ( 7 ) ; hai bên là vùng hố chậu phải ( 8 ) và trái ( 9 ) .1.2 Phía sau : là hố thắt lưng số lượng giới hạn bởi cột sống giữa, xương sườn 1 ở trên, mào chậu ở dưới .

2. Hình chiếu của các cơ quan trong bụng lên từng vùng

2.1 Thượng vị :- Thùy trái gan .- Một phần mặt trước dạ dày, tâm vị, môn vị .- Mạc nối gan – dạ dày, trong mạc nối có mạch máu và ống mật .- Tá tràng .- Tụy tạng .- Đám rối thái dương .- Động mạch chủ bụng ( đoạn đầu ) .- Tĩnh mạch chủ bụng ( đoạn đầu ) .2.2 Vùng hạ sườn phải- Thùy gan phải .- Túi mật .- Góc đại tràng phải .- Tuyến thượng thận phải và cực trên thận phải .2.3 Vùng hạ sườn trái :- Lách .- Dạ dày .- Góc đại tràng trái .- Đuôi tụy .- Tuyến thượng thận trái và cựa trên thận trái .2.4 Vùng rốn- Mạc nối lớn .- Đại tràng ngang .- Ruột non .- Mạc treo ruột và bạch mạc treo ruột .- Hai niệu quản dọc hai bên cột sống .- Động mạch chủ bụng và tĩnh mạch chủ bụng .2.5 Vùng mạng mỡ phải- Đại tràng lên và ruột non .- Thận phải .2.6 Vùng mạng mỡ trái- Đại tràng xuống và ruột non .- Thận trái .2.7 Vùng hạ vị- Mạc nối lớn .- Ruột non .- Bàng quang .- Đoạn cuối của niệu quản .2.8 Vùng hố chậu phải- Manh tràng .- Ruột non .- Ruột thừa .- Buồng trứng phải .2.9 Hố chậu trái- Đại tràng sích ma .- Ruột non .- Buồng trứng trái .2.10 Vùng hố thắt lưng- Thận và niệu quản .

II. Cách Khám Bụng

1. Nguyên tắc

– Phải khám thật nhẹ nhàng từ nông tới sâu, chỗ lành trước chỗ đau sau .- Phải đặt sát cả hai bàn tay vào thành bụng, không nên chỉ dùng năm đầu ngón tay .

– Phải khám nơi đủ ánh sáng, trời lạnh phải khám trong buồng ấm. Xoa tay trước khi khám, giải thích cho người bệnh yên tâm.

Xem thêm: Dụng cụ – Wikipedia tiếng Việt

2. Tư thế của người bệnh và thầy thuốc

– Người bệnh nằm ngửa, hai tay duỗi thẳng chân co, miệng há thở đều và sâu để thành bụng được mềm, cởi áo hoặc vén áo lên ngực, nới bớt rút quần .- Thầy thuốc ngồi bên phải người bệnh phía dưới .

3. Nhìn

Bình thường : bụng thon tròn đều, thành bụng ngang với xương ức, cử động uyển chuyển theo nhịp thở, rốn lõm. Người béo hay phụ nữ đẻ nhiều bụng bè ra, ở người phụ nữ đã đẻ trên da bụng có vết rạn da .Bệnh lý :Những đổi khác về hình thái :- Bụng lõm hình lòng thuyền do suy môn, lao màng bụng .- Bụng căng phình .+ Do có hơi : ruột, dạ dày, chướng hơi .+ Do có khối u : u thận, u buồng trứng, u gan, lách to .+ Do có nước : khi nằm bụng bè ra, lúc đứng bụng xệ xuống .- Rốn lồi : do thoát vị nước hay trong bụng có nước .- Thoát vị đường trắng làm cho ruột ở trong thoát ra ngoài cơ thẳng to quá đường trắng dưới lớp da bụngNhững biến hóa về cử động của thành bụng : thành bụng co cứng không cử động theo nhịp thở, những cơ nổi rõ gặp trong co cứng thành bụng do viêm phúc mạc, thủng dạ dày .Những triệu chứng không bình thường ở bụng :- Những sẹo mổ, sẹo vết thương cũ ở bụng có giá trị gợi ý chẩn đoán rất tốt ; vết mổ đường mật, mổ dạ dày, mổ ruột thừa, mổ tử cung …- Những nhu động kiểu rắn bò :+ Ở vùng thược vị do tắc môn vị dạ dày .+ Ở vùng rốn do tắc ruột non .+ Theo dọc khung đại tràng do tắc đoạn cuối đại tràng .+ Những tĩnh mạch nổi rõ gọi là tuần hoàn bàng hệ gặp trong tăng áp lực đè nén tĩnh mạch cửa, tắc tĩnh mạch cửa hoặc tĩnh mạch chủ ( xem thêm phần cổ trướng ) .

4. Sờ nắn: Cần giải thích trước để người bệnh yên tâm, không sợ đau, không sợ buồn, chú ý đến động tác khám của thầy thuốc ( có thể vừa khám vừa hỏi để đánh lạc sự chú ý của người bệnh).

4.1. Các chiêu thức sờ nắn :- Tìm điểm đau : dùng một hay hai ngón tay ấn vào bụng để tìm vị trí đúng chuẩn của điểm đau và vùng đau .- Dùng hai bàn tay áp sát vào thành bụng day day theo một vùng tròn ngược chiều kim đồng hồ đeo tay. Sờ theo nhịp thở người bệnh. Nếu thành bụng dày, cứng dùng hai bàn tay chồng lên nhau để khám .- Dùng hai bàn tay móc vào vùng hạ sườn phải hoặc trái người bệnh, thường dùng để khám bờ dưới gan và lách .- Đẩy lắc : một bàn tay luồn xuống dưới mạng mở hất lên, bàn tay trên bụng ấn xuống đón lấy thường dùng để khám gan và thận .Chạm bàn tay luồn dưới hố thắt lưng, một bàn tay ở trên ấn xuống để khối u chạm vào tay dưới dùng để phát hiện thận to .- Tìm tín hiệu sóng vỗ và tín hiệu cục đá ( xem thêm phần cổ trướng ” ) .4.2 Bình thường : khi khám ta thấy thành bụng mềm mại và mượt mà, không đau, hông sờ thấy lách thận, bờ dưới gan ( trừ một phần của thùy trái dưới mũi ức ) không sờ thấy u hoặc cục không bình thường ở bụng, ấn vào những điểm đặc biệt quan trọng không đau .4.3 Bệnh lý- Những biến hóa ở thành bụng :+ Thành bụng phù nề : khám thầy dầy và ấn vào có vết lõm .+ Thành bụng căng : có nước hoặc có hơi .+ Thành bụng lồi lõm, chỗ rắn chỗ mềm : viêm dính màng bụng nhiều chỗ do lao …+ Thành bụng co cứng và có phản ứng : khi ấn vào thì thành bụng co lại, đồng thời người bệnh kêu đau, gạt tay ta ra không cho khám. Gặp trong viêm màng bụng do bất kể nguyên do gì ( thủng dạ dày, thủng ruột thừa ) .- Những điểm đau cần quan tâm khi khám :+ Điểm đau túi mật : chỗ bờ ngoài cơ thẳng to phải gặp bờ sườn bên phải. Đau khi viêm túi mật. Đối với điểm túi mật ta còn lại nghiệm pháp Murphy : Ấn nhẹ ngón tay vào điểm túi mật rồi bảo người bệnh hít vào sâu, nếu đau người bệnh sẽ dừng thở lại bất thần : nghiệm pháp dương thế gặp trong túi mật .+ Điểm đau Mac Burney : điểm chia 1/3 ngoài và 2/3 trong của đường giữa rốn và gai chậu trước trên bên phải. Đau khi viêm ruột thừa .+ Điểm cạnh mũi ức bên phải đau trong bệnh giun chui ống mật .+ Vùng đau đại tràng họp thành một đường dọc theo đại tràng gặp trong viêm đại tràng .+ Vùng đầu tụy và ống dẫn mật chủ : ở trong góc một cạnh là đường giữa bụng, một cạnh là đường phân giác của góc đường giữa và đường ngang rốn bên phải. Vùng này đau trong viêm tụy, sỏi mật .+ Điểm sườn sống lưng : góc giữa xương sườn thứ 12 và khối cơ chung thắt lưng. Đau trong viêm tụy cấp, viêm quanh thận .+ Các điểm niệu quản : xem phần tiết niệu .Phát hiện 1 khối u ổ bụng : trong khi thăm khám ta hoàn toàn có thể sờ thấy khối u ở vùng bụng, muốn biết khối u đó thuộc bộ phận nào ? Tổn thương thế nào ? Cần biết hình chiếu của nó lên thành bụng và tìm lần lượt những đặc tính sau đây :+ Vị trí : Vùng trên rốn, hạ sườn, hố chậu, dưới rốn …+ Hình thể và kích cỡ : thí dụ khối u hình quả đậu dài gần 10 cm, ngang 5-6 cm nghĩ đến thận, cần vẽ lại hình khối u trên giấy để tiện chẩn đoán và theo dõi .+ Bờ tròn đều hay nham nhở : những khối u ác tính bờ thường không nhẵn nham nhở .+ Mặt nhẵn hay không nhẵn : mặt lồi lõm cũng thường bộc lộ đặc thù ác tính của khối u .+ Mật độ cứng ngắc hay mềm : lách to thường có tỷ lệ chắc, ung thư gan thường rắn, gan ứ máu thường mềm .+ Đau hay không ? Đau thường biểu lộ viêm nhiễm .+ Di động hoặc cố định và thắt chặt : những khối u của lách, gan hoàn toàn có thể di động theo nhịp thở .+ Ở nông hay sâu : khối u của gan, mạc treo thường nông, khồi u thận ở sâu …+ Có đập theo nhịp tim không ? Khối u mạch máu đập theo nhịp tim .+ Đồng thời phối hợp gõ để xác lập độ đục, trong .

5. Gõ: Gõ bụng phối hợp với sờ nắn mang lại nhiều giá trị chẩn đoán.

5.1. Bình thường : gõ bụng ta xác lập được :- Vùng đục của gan .- Vùng vang trống của túi hơi dạ dày ( khoảng chừng traube ) : Hình bán nguyệt ở phần dưới lồng ngực ngay trên bờ sườn trái .- Vùng đục của lách .5.2. Bệnh lý :- Gõ vang hàng loạt : bụng chướng hơi .- Gõ trong vùng trước gan : thủng dạ dày, thủng ruột. Trong ở đây do hơi tách gan khỏi thành bụng .- Gõ đục hàng loạt hay đục ở vùng thấp : bụng có nước .- Gõ đục một phần : khối u có nước cục bộ .

6. Nghe. Ít giá trị nên chỉ sử dụng trong một số trường hợp đặc biệt.

Xem thêm: Dụng cụ hút mũi – Vệ sinh mũi cho bé An toàn – Giá tốt

6.1. Trong tắc môn vị ứ nước dạ dày : lắc người bệnh vào lúc sáng sớm lúc đói nghe thấy tiếng óc ách của dạ dày .6.2. Tắc ruột có ứ hơi nước : sờ nắn ta hoàn toàn có thể thấy tiếng hơi chuyển ùng ục trong bụng .

6.3. Dùng ống nghe dọc theo đường đi của động mạch, tĩnh mạch trong bụng : nghe thấy tiếng thổi trong trường hợp hẹp hoặc viêm tắc động mạch chủ, động mạch thận … ( nghe cả phía trước và phía sau ) .

Source: https://suanha.org
Category : Dụng Cụ