Đại cương rối loạn thăng bằng kiềm toan – bệnh viện 103

1. Đại cương

1.1. Khái niệm

Để duy trì sự sống, dịch trong khung hình phải cân đối giữa độ acid và base. Nồng độ H + và OH – tăng hay giảm sẽ xác lập tính acid hay base của một dung dịch. Lượng H + trong dịch ngoại bào là rất nhỏ, khoảng chừng 0,000 0001 mmol / L ( 10-7 mmol / L ). Vì nhỏ như vậy cho nên vì thế để biểu lộ người ta mới nghĩ ra dùng số âm của logarit thập phân và gọi là pH .
Theo Sorensen pH là chỉ số được bộc lộ bằng logarit thập phân của nồng độ ion H + phân li trong thiên nhiên và môi trường mang dấu ngược lại .
Bình thường trong khung hình người nồng độ ion H + phân li trong một lít dịch là 10 – 7,35 tới 10-7, 45 mEq / lít, như vậy có nghĩa là pH = – ( log 10-7, 35 tới log 10-7, 45 ) = 7,35 – 7,45. Chỉ số pH càng thấp thì thì nồng độ H + càng cao và ngược lại ( tỷ suất nghịch ). Nếu pH xuống < 7,35 thì máu trong thực trạng toan và nếu pH > 7,45 thì máu trong thực trạng kiềm. Khi pH > 7,8 và < 6,8 khung hình sẽ không sống sót sự sống .

Trong trạng thái người khỏe mạnh ở nhiệt độ 380C, pH bình thường là 7,4 và như vậy tích số nồng độ ion H+ x OH– = 10-6,16 x10-7,4 = 10-13,56 và tỷ lệ H+/OH– = 1/20 (động mạch); 1/17 (tĩnh mạch). Theo phương trình Hendersen- Hassenbalch:

Bạn đang đọc: Đại cương rối loạn thăng bằng kiềm toan – bệnh viện 103

pH = 6,1 + log ( HCO3 – ) / ( PCO2 x 0,03 ) .
Trong lâm sàng, phương trình Kassirer-Bleich dùng để đo lường và thống kê một thành phần của mạng lưới hệ thống kiềm toan khi biết hai thành phần kia. Mọi biến hóa của PCO2 hay HCO3 – sẽ làm đổi khác tỉ lệ này và đổi khác pH .
[ H + ] = 24 x PCO2 / [ HCO3 – ]
Nếu tỷ suất H + / OH – tăng hoàn toàn có thể do nồng độ ion H + tăng hoặc hoàn toàn có thể do nồng độ ion OH – giảm, trong trường hợp này máu ở thực trạng toan. Tỷ lệ H + / OH – hoàn toàn có thể giảm do nồng độ ion OH – tăng, lúc này máu trong thực trạng kiềm. Mặt khác khung hình lại yên cầu sự hằng định nội môi về toan kiềm bảo vệ duy trì hoạt động giải trí của các mô. Do vậy trong khung hình của tất cả chúng ta có nhiều chính sách bù trừ, điều hòa để giữ hằng định độ pH trong máu .

1.2. Cơ chế điều hoà tạo sự cân bằng pH máu

Có 4 chính sách chính điều hòa pH : ( 1 ). Hệ đệm. ( 2 ). Điều hòa qua hô hấp. ( 3 ). Điều hòa qua thận. ( 4 ). Trao đổi ion .

1.2.1. Hệ đệm

1.2.1. 1. Hệ đệm bicarbonat ( H2CO ­ 3 ­ và NaHCO3 ) : Hệ đệm bicacbonat là hệ đệm quan trọng nhất duy trì tới 55 % cân đối kiềm toan của khung hình. Các axit phối hợp với bicacbonat trong máu tạo ra muối trung tính ( muối bicacbonat ) và axit cacbonic ( axit yếu ). Axit cacbonic ( H2CO ­ 3 ) là axit yếu không vững chắc sẽ phân ly thành H2O và CO2 .
1.2.1. 2. Hệ đệm phosphat ( NaH2PO ­ 4 ­ và Na2HPO4 ) : Hệ đệm phosphat làm tăng lượng Natribicacbonat ( NaHCO3 ) trong dịch ngoại bào, làm dịch ngoại bào kiềm hơn. Ion H + được bài tiết dưới dạng NaH ­ 2PO4 và dạng tích hợp của ion natri và bicarbonat .
1.2.1. 3. Hệ đệm hemoglobin ( H – Hemoglobin và B – Hemoglobin ) : Hệ đệm hemoglobin và oxyhemoglobin duy trì pH máu tĩnh mạch giống như máu động mạch .
1.2.1. 4. Hệ đệm protein ( H – protein và B – protein ( B là cation ) : Protein hoàn toàn có thể sống sót dưới hai dạng axit ( H – protein ) và base ( B – protein ) và theo các này sẽ giải phóng lượng H + thừa khi thiết yếu .

1.2.2. Điều hoà qua hô hấp:

Để điều hòa cân đối axit, phổi đẩy nhiều CO2 ra hơn và để điều hòa cân đối kiềm TT hô hấp ức chế hoạt động giải trí hô hấp để giữ CO2 lại. Có tính năng nhanh trong trường hợp khẩn cấp. Để kiểm soát và điều chỉnh nồng độ H + hệ hô hấp cần từ 1-3 phút .

1.2.3. Điều hoà qua thận

Xem thêm: Thiết Bị Dụng Cụ Cầm Tay Giá Rẻ Tại TP.HCM – Dụng Cụ Vàng

+ Toan hóa muối của mạng lưới hệ thống đệm phosphat : chính sách trao đổi xảy ra giữa H + của tế bào ống thận và muối ( NaHPO4 ) trong nước tiểu khi đi qua ống thận .
+ Tái hấp thu bicarbonat : Carbon dioxid được tế bào ống thận hấp thu từ máu và tích hợp với nước có trong tế bào tạo ra axit cacbonic, khi ion hóa tạo ra H + và HCO3 ­ –. Na + trong nước tiểu tại ống thận trao đổi với H + của tế bào ống thận và phối hợp với HCO3 – tạo ra natri bicacbonat và được tái hấp thu vào máu .
+ Bài tiết amoniac : Amoniac ( NH3 ) phối hợp với HCl trong ống thận và H + được bài tiết dưới dạng NH4Cl ( amoniclorid ) .

1.2.4. Điều hoà qua trao đổi ion:

Trao đổi HCO3 – và Cl ‑ xảy ra trong hồng cầu như thể tác dụng của trao đổi O2 và CO2. Có sự phân bổ lại ion âm cung ứng với tăng CO2. Ion Cl đi vào hồng cầu như ion bicarbonat và khuếch tán vào huyết tương để Phục hồi lại cân đối ion .

2. Rối loạn thăng bằng kiềm toan 

H + sống sót trong dịch khung hình dưới 2 dạng, axid bay hơi và không bay hơi .
Axit bay hơi ( axit carbonic – H2CO ­ 3 ) sống sót ở dạng CO2 và H2O và được đào thải ra ngoài dưới dạng khí CO2 .
Axit không bay hơi ( acid cố định và thắt chặt, như các acid lactic, pyruvic, sulfuric, phosphoric ) được tạo ra từ nhiều loại acid hữu cơ trong khung hình. Acid không bay hơi được thải ra khỏi khung hình theo đường nước tiểu .
Phổi và thận tham gia trong quy trình điều hòa cân đối acid base ; phổi đào thải acid bay hơi và thận đào thải acid không bay hơi. Sơ đồ biểu lộ điều hòa cân đối toan kiềm của phổi và thận được trình diễn ở hình dưới đây
Khí máu động mạch được sử dụng để xác lập mất cân đối toan kiềm. Ba giá trị ( pH ; PaCO2 và HCO3 ) được nghiên cứu và phân tích từ mẫu máu động mạch để xác lập mô hình mất cân đối toan kiềm. Độ pH chỉ ra rằng dịch ngoại bào là trung tính ( 7,35 – 7,45 ), acid ( < 7,35 ) hay kiềm ( > 7,45 ). PaCO2 là thành phần của khí thở dùng để kiểm tra mất cân đối toan kiềm hô hấp, nếu PaCO2 > 45 mmHg có nhiễm toan hô hấp ; nếu PaCO2 <3 5 mmHg có nhiễm kiềm hô hấp. Thành phần của thận tham gia xác lập mất cân đối toan kiềm chuyển hóa là HCO3. Nếu HCO3 < 24 mEq / L, xảy ra nhiễm toan chuyển hóa, nếu HCO3 > 28 mEq / L xảy ra nhiễm kiềm chuyển hóa .
Những chỉ số khác để xác lập nhiễm toan hay nhiễm kiềm chuyển hóa là lượng kiềm dư ( Base Excess – BE ), chỉ số CO2 huyết thanh, yếu tố quyết định hành động bicarbonat huyết thanh. Mức kiềm dư thông thường là – 2 đến + 2. Kiềm dư tương quan tới nồng độ bicarbonat ( từ 24-28 mEq ), kiềm dư thông thường là 26 mEq / L ( – 2 = 24 mEq / L và + 2 = 28 mEq .

Để xác định mất cân bằng kiềm toan:

• Phải kiểm tra pH đầu tiên. Nếu pH < 7,35, nhiễm toan xảy ra. Nếu pH > 7,35 thì nhiễm kiềm xuất hiện.
• Tiếp theo là kiểm tra PaCO2. Nếu trong giới hạn bình thường có nghĩa là không có hiện tượng nhiễm toan hay nhiễm kiềm hô hấp. Nếu PaCO2>45mmHg và pH <7,35 là có nhiễm toan hô hấp, nếu như PaCO2< 35mmHg và pH > 7,45 là có nhiễm kiềm hô hấp.
• HCO3 được kiểm tra tiếp theo. Nếu HCO3< 24mEq/L và pH < 7,35 xảy ra nhiễm toan chuyển hóa, nếu như pH >7,45 và HCO3>28 mEq/ L xuất hiện nhiễm kiễm chuyển hóa.

Sự bù trừ:

Xem thêm: Bộ dụng cụ đa năng Chính hãng, Giá tốt | https://suanha.org

Rối loạn toan kiềm khởi đầu sẽ được bù trừ để kiểm soát và điều chỉnh pH về gần thông thường. Sự bù trừ quá mức không xảy ra nếu không có chính sách từ ngoài tham gia .

• Bù trừ cho các rối loạn ban đầu do chuyển hóa là thay đổi hô hấp (thay đổi PaCO2).
• Bù trừ rối loạn ban đầu do hô hấp là thay đổi chuyển hóa (thay đổi HCO3–)

Sự rối loạn của cân đối toan – kiềm được phân loại thành nhiễm toan và nhiễm kiềm. Chúng lại hoàn toàn có thể phân loại nhỏ hơn theo nguyên do thành nhiễm toan hay kiềm hô hấp, nhiễm toan hay nhiễm kiềm chuyển hóa. Nếu sự rối loạn không gây tác động ảnh hưởng tới pH máu, được gọi là rối loạn còn bù. Nếu pH bị tác động ảnh hưởng ( quá số lượng giới hạn thông thường ) gọi là mất bù .

Nguồn : Bệnh viện 103

Source: https://suanha.org
Category : Dụng Cụ